papiamentu
|
papiamentu yu di solo
mi ta kuidabo ku mi pèn
mi ta gosa mirabo krese
un tiki un tiki kada dia
papiamentu yu di solo
b’a pasa den hopi tempu malu
nan kier a tenebo mas chikitu
hasimi lubidá ku bo t’ei
papiamentu yu di solo
bieunan a tenebo bibu
mustra ku bo tin potensha
lesa tur bo eskritornan
papiamentu yu di solo
esta grandi ta bo forsa
esta fuèrtè bo boluntat
papiamentu yu di solo
mi ta tesorá bo lus
|
|
kora
|
nunka lo mi lubidá
kon kuèrdenan di kora
a kumindami promé bes
Bamako
barbulèt a rondonami
karisiá mi orea
yena mi kabes ku koló profundo
kòrá di sorpresa
püs di rekonesementu
bèrdè di amistat
balansa blou
gel di alegria
|
|
t'e man k'a hala reda
|
t’e man k’a hala reda
skama piská
has’e
t’e man k’a planta maishi
t’e man k’a hisa
pidi shelu yobida
k’a kòrta
bencha
mula
t’e man k’a kibra pan
pan di kada dia
kada dia mi ta kòrda
e man
|
|
kueru
|
mi ta spera ku nunka
nunka e tempu lo yega
nunka e tempu
ku mi mester stèm mi dia
sin zonid’i bongo
sin zonid’i conga
laga timbales lantami
abanico mustra mi kurason
ritmo di Congo
pandereta habri mi brasa
tambora kèinta mi pia
quinto i tumbadora ripití mi orígen
pa mi span altura di mi tono
|
|
kaya 900
|
mi ta pasa kaya 900
el a kambia nòmber
kambia largura
un kansansia pa pia chikitu
antes
awe den sodó
mi ta buska playground
mir’e chuchubi
asina nos tabata subi aire
riba swing
para liber
para felis
asfalt ta skibi un kuenta bieu
kada sker un kode
mi ta lesa bai pariba
kara straño den kasnan konosí
holó di laman ta guiá mi
te na kueb’i Fontein
warawara ta baha
buska
sefta bientu
tera muda
kuantu kuenta bo ta warda
kuantu flecha bo ta skonde
kuantu biaha lo mi bolbe
|
|
identidat suponé
|
Basta Makamba ta sigur
ku mi ta un gran kòki
ku mi ta usa un bòshi di konofló
ku mi ta sufri di frialdat
ku mi ta muri di hèimwe
ku mi ta un baliadó fantástiko
ku mi no sa nada di Bach
ku nunka m’a mira un metrónomo
ku mi no por lesa un bestèk
ku Aruba ta un pueblo na Sürnam.
Asina mi por sigui te mardugá.
Algun ta puntra ki dia m’a yega
si mi tin idea di bolbe mi lugá.
Mi no ta hiba ni trese
pa mi no desapuntá niun pushi.
|
|
luna kontami
|
luna kontami di Tula
b’a lesa su buki
b’a mir’e lucha
b’a tend’e soña bou’i strea
soña di libertat
libertat’i warawara den aire liber
libertat’i trupial riba kadushi
libertat’i gabilan piskadó
luna bisami kon firme el a para
pa mi kòrda su ehèmpel
pa mi para sin kai
sin kai den perpektiva sin futuru
pa mi perseverá tur mi dianan
perseverá bou’i karbach’i bida
|
|
Rogelia
|
mei mei di un kantidat di pes’i seda
b’a kumpli shete aña
holó di kamfer pa bo ta sinónimo pa
shantung
organsa
tafetan
sala yen’i florero ku plum’i pòwis
balia riba kuer’i tiger
hari pa su wowo kargá
hari pasobra su djente ta peligroso
kana bula den hòfi yen’i eskultura
despues
hopi despues
ùniko imagen riba bo retina
e mucha di piedra
kabes kologá patras
un trosh' i dreifi
riba su boka habrí
|
|
|
Despues di warda, na kamind’i kas, nos karioka tabata yen di papiamentu. Kada trahadó tabata sa e storia mihó. Un tabata konta ku ta tur empleado di e kraker desgrasiado mester a bai pa un enterviu. Otro tabata bisa ku Tuyu a bai papia di e hòmber ku dos safety-hat.
‘Mihó e no hinka su pia den sapatu di otro’ un trahado a bisa. Un otro a puntra :
‘Fedjai ta liber awe ?’
‘Nò, e ta na kas. Malu.’
Fedjai malu ? Fedjai tabata un hòmber duru. Nunka el a keda kas pa via di malesa. Lo ta e desgrasia a hasie malu.
Anochi sintá dilant’i porta, mi a mira Tuyu ta bin. Mi a lanta habri porta di kurá p’e drenta.
‘Hòmber, mi ta kontentu di mirá bo !’ Nos a sinta. Tuyu a konta ku ta kasi sigur ta Fedjai tabata esun ku a sali na kareda ku dos safety-hat den su man. ‘E ta na warda di polis awor aki.’
‘Bo ta sigur ?’ mi a puntra.
‘Mi mes a mir’e drenta outo di polis.’
‘Tin hopi storia e dianan aki. Ayera nan a bisa ku polis a arestá bo.’
‘No arestá, enterogá.’
|
|
|
Ora mister Johnson a drenta messhall, nos tur a stòp di papia. Bira nos stul pa mir’e. Mister Johnson a pone su mannan tra’i su lomba. Morde su lep.
‘Mi ta trese boso un notsia tristu, ‘ e di, ‘awe mainta polis a arestá Frederico Crus, mihó konosí komo Fedjai.’
Mi a tene mi rosea aden. Un silensio enorme a tapa nos. Mister Johnson a sigui: ‘Frederico Crus a pone barikada dilant’i porta di w.c. kaminda Eddy Hassel tabata, na ora di e kandela. Eddy a bai w.c. aya pasobra plumber tabata drechando e w.c. kaminda Eddy Hassel mes tabata traha
|
|
|
Tuyu a kuminsa tosa. Esei tabata un señal pa mas hende tosa. Skùif stul. Supla nanishi. Ora tur hende a kaba hasi nan kos, mister Johnson a sigui :
‘Tur hende a sali na kereda ora nan a tende e pito di emergensia. Nos no ta sigur ainda ku nan tabata sa ku Eddy tabata será den w.c. Jack Peterson a tende gritamentu. El a bisa Fedjai e ta bai bèk pa mira ta ken ta grita. E no a bolbe mas.’ Mister Johnson a frega su frenta, despues el a sigui
‘Fedjai a tira Eddy su safety-hat afó.Polis a haya fingerafdrùk di Fedjai riba e sombre. Asina den poko dia nos a pèrdè tres trahado. Fredericu Crus tabata hunga wega ku Eddy Hassel. Un wega peligroso.’
Mi a baha mi kabes. Sera mi wowo. Bolbe habrie. Mi no tabata soña. Mi tabata lantá. Mister Johnson tabata papia. Mi tabata mira su boka move. Mi no por a tende loké e tabata bisa.
|
|
fruta di laman
|
kòra radiante
bròns abundante
gel luminoso
bèrdè venenoso
ros manera glas
emoshonante
den pikòp di su amigu
nos ta bòsha rònt di dje
fiha bista den wowo opal
morto
skucha
muhenan ku hèmchi
hòmbernan ta karga tarai
resonansia di laman
den nan harí
|
|
hòfi
|
ramanan muchu seku
pa karga fruta
holó di kashu
a bai hopi tempu pasá
su dedenan no ta den tera
manera bichi
e no ta konta nubia mas
plega stòf
hasi kenshi ku hos
asina mes kosechá
|
|
rumbo pena
|
m’a reserva
un biaha rumbo pena
aki dos tres siman
mi ta baha
den holó di lamúngras
drenta santana poko poko
pa no stroba lagadishi
pa no trapa yerba shimaron
si mi kurason ta duna
mi por yega te patras
fin di berea
aya lo mi kòrda e kansion
ku nan sa kanta pa mi drumi
aya lo mi bira blachi
di mi hubentut
aya lo mi konta ken a sobra
aya lo mi pidi
totolika konsolami
|
|
pret'i wowo
|
dushi drumi dushi
nan di: bo tata ta un chòler
bo wela buraché
blo bati boka hasi beheit
belá nan tur lo ta
bo ta mi bolo pretu
mi blenchi
barbulèt
beyesa di mi bida
bonbiní mi bebi ta
nan di : bo pars’un tòtèki
pakiko tantu teima
bo ta mama su tentalaria
mi tuturutu
tròsh’i trinitaria bo ta
nan ta hasi ko’i kaweta
papia yen di ko’i kèns
kentura nan tur lo tin
nan n‘sa ku bo ta mi korona
kerid’i mi kurason
mi kesitu aw’i koko
nan tur ta kiboká
ketu ketu dushi drumi sosegá
nan di: bo boka parse chincha
nan kabes ta chòk-chòk di chochoria
chambòn sigur nan ta
mi chogogo chupabèbè
mama su chuchubi chibichibi
chichiribichi richi richi
chichiribichi richi richi
nos ta manda Chiku dundunchi nan tras
drumi dushi drumi
mama su zjozjolí
ser’e wowo pretu
pipit’i tamarèin
mama ta zonzá
kansá
|
|
caribbean sea jazz
|
jazz a yega cas
el a pone su pia riba santo blanco
nortostpasat ta caricia su cabei
cara pasuit
e ta hole lama caribe
encanta e ta bira cara panort
soña di su cuna: New Orleans
New Orleans ta bati den su sanger
New Orleans
New Orleans sin fin
jazz ta hisa brasa cuminda pelican
huntu cu parhanan ta bin e di promenan
cu a para na su cuna
Bunk, Buddy, Joe, Jimmy, Jelly,
Louis, Earl, Freddie,
despues esnan cu a mir’e crese
Charli, Miles, Fats, Dizzy,
Stan, Bud, Art, Oscar,
Duke, John, Tadd,
i mas
jazz a yega cas
solo ta pari solo fo’i trompet
i tur su rumannan
biento ta kishiki nan
hasi nan hari te yora
jazz a yega cas
banzjo, kitara i piano ta yena aire
hila, drenta coper
klarineta ta anima, eksita,
pusha tur bai ariba
ariba, ariba
percucion ta sigui
jazz tin worksongs den tur su dedenan
gospel den su pecho
jazz a bolbe cas
Mississippi i lama Caribe
ta mescla na su pia
sunch’e BONBINI
|
|
sinku haiku
|
flamboyan yama
ayó, lagrima kòrá
ta tapa tera
ta den sekura
kibrahacha su wals gel
t’ei riba seru
aloë spùit bo
flor haltu pa barbulèt
sa ku tin fiesta
dos wairu blanku
warawara ta move
pa kumindá mi
chogogo sin bo
sigur nos lo a kansa
di tantisma blou
|
|
oloshi kèns
|
ta or ’i spoki
mal notisia
sekura ta hasi foya yobe
inundashon na oriente
ta ken a tende oloshi
bati djestres sla
kantidat di hende
ku borchi den nan man
wèlgamentu
shonnan ta hòrta di obrero
ruman
ta kuant’ or tin
mi oloshi a para
sigur
|
|
payaso
|
kara blanku pintá
koló bibu bistí
paso di chaparin
ma bou'i un
sonrisa makiyá
ta skonde
un lagrimá pèrtá
|
|
lanta
|
lanta
stòp di gatia
para mira na bentana
mira nubia kambia
kambia bira ber
baka brabu rabu largu
mèrdia
den halá di solo
mas kambio na kaminda
tuma despedida
laga tumba den atardi
den halá di áwaseru
tende spil konta aña
kambia den serena
|
|
mama
|
mi wowo ta siego di doló
mi kuchú mulá den lágrima ta kòrta
bo kara fragil
bo boka
ku sa konsolá mi
bo wowo
pretu pipit’i patia
fo’i e palu duru aki mi ta kèrf
bo brasa delikadu
ku sa zoyá mi den un otro tempu
bo mannan
ku holó di mango
papaya i guyaba
bo pechu
pa fiesta dòrná ku kokolishi
i kolónan di nos tribu
bo lomba
mi promé luga di reposo
kaminda mi sa skucha
bo harimentu kantamentu sa hunga ku
bo kabei
bo barika i kustia
adikto na ritmo di tambú
bo lombrishi
anker di mi infansia
bo pia
e paso firme
ku ta hasi falta
|
|
tumba
|
hep mané bongo
sin sosiegu
chapi tistigu ketu
ta selebrá desde awó
maraka
wiri
tambú tambe
piano ta parasol
saya di régenbog ta
anunsiá solo
zuai riba pasat
bou’i un bokèt di nòmber
oleander
trinitaria
kayena
flamboyan
rekuerdo
ta haya un lugá ku sombra
|
|
bo ta kòrda
|
Bo ta kòrda
E poko paso ku nos a laga atras
Laga e bala purá den huki
Inosente nos a drenta laberinto
Pelikan ta sambuyá den aña sinkuenta
Trese e wega ariba
Mi tin gustu di haya e pasonan bieu
Hunga jacks ku bo
I hari
Pòrnada
|
|
E karta
|
(fragmentu)
Lola a saka e karta for di su tas, pone riba mesa di nochi. Drumi riba kama. Purba pega soño. E mester ta trempan na fligfèlt.
Henter e historia ta pasa manera un pelíkula atrobe:nan a kòrda riba tur kos. E ùltimo biaha ku nan a reuni, nan a repasá tur punto. Dia promé ku Gran Marcha, nan lo bai buska nan disfras serka kosedó. Kada un apart. Tur tres tabata den un otro grupo. Lydia tabata barbulèt den grupo di insèkto. Lucy tabata un di e sinku piedranan presioso den grupo di hoyas. Lola mes tabata un di e sinkuenta damanan di honor den grupo di kuenta. Dia di Gran Marcha, nan tur ta keda kas, tòg Tanchi lo sali fo'i kas tempan i bolbe lat.Durante e marcha kada un ta bai riba su mes na momo Iki. I despues un pa un ta bai bèk kas, disfrasá i bai fiesta final. Sí, nan a kòrda riba tur kos. |
|
|
Tempu ta bòltu. Lola ta chikitu
Ta kasi ora di bai kama.Yalusínan ta será, ma Lola ta tende e bientu furioso. Awe merdia no tin skol. Pa motibu di orkan. 'Podisé nos haya rabu dje orkan,' mamai a bisa, 'Islariba lo bolbe hay'e ful.'
Mamai ta riba kama. E tin kentura. E ta tene Lola su man. Oló do mentolado ta yena kamber.
'Lola ora mi muri...'
'Mamai! Mamai no ta muri!' Su wowo ta yena ku awa.
'Awe mainta ora zùster a bin bañá mi, el a mira un barbulèt pretu grandi, riba mi stul di zoya. Esei ta mal señal.'
'Zùster mester a mata e barbulèt,' e ta yora,'mamai mi tin miedu, si mamai muri, nos tur ta muri. Ken ta bai mira pa nos ora nos no tin mama.'
'Boso tin basta tanta i un wela. Nan no ta pasa aki banda, ma ora mi no t' ei mas, nan lo kuida boso.'
Lola ta supla su nanishi. Mamai ta ten'e na su pòls.'Ora mi bai, bo mester warda yabi di bo rumannan. Sòru pa bo tanta i omonan no mira e yabinan. Mi ta sigur ku lo nan tira nan afó.'
E yabinan ta amuleto ku nan a haya dia nan a nase. Komo bebi ya nan tabatin yabi di nan kah'i morto. Asina spiritu malu no por a habri nan kaha promé ku nan a bira hende grandi.
Mas despues, tempu Lola tabata den prizòn, e tabata sa soña ku e tres yabinan. E por a habri tur porta ku nan. Asina e ta sali fo'i su sèl anochi. Den klaridat di luna, e ta kana ku kuidou den anglo. Pia'bou. E ta kana den un mundu straño. Ningun dividivi. Ningun tuna. Ni un yatu. Kalma. Gel di anglo tur rònt. Su frei, Roberto, ta kana su dilanti. E no por pasé nunka. |
|
|
E no tabata yora pa momo Iki. Ta Iki a sòru pa mamai no haya su parti di erensia. Huntu nan a venga. Manera debe ser.E mester a yuda su rumannan. Pa mamai. Na kas bou'i ducha, e tabata tembla. Lydia ku Lucy tabata kalmu. E sí tabata mashá nèrvioso. Ora el a kaba di seka su kurpa, el a kuminsa saka. El a kai riba kama. El a sende radio. E no tin mag di pega soño.
MALDITA CARTA, Beny Moré ta kanta na radio. El a bolbe wak oloshi. E mester bai fiesta final. El a lanta. Habri e saku di disfras. E no por a kere su wowo. No tabatin un peluka ku krùl blanku den dje, ma un ku kabei plamá. No un krinolina ros, ma un saya sushi bieu. El a pèrdè rosea. Pa mala suerte el a kohe paña di Cinderella. El a kai flou.
Esta hopi tempu pasá. E tabata yòn i yen di speransa e tempu ei. E tempu promé ku e maldita karnaval. El a tira un bista riba e karta, poné riba mesa di nochi. E no tabatin ni un tiki soño. El a kohe e karta. Atrobe el a lesa Tanchi su handskref yen di krùl: Pa Lola lesa despues di mi morto.
El a sker e ènvèlop habri. Hala rosea profundu. Kuminsa lesa. Nò! Nò! No por ta berdat. El a kuminsa pèrdè rosea. Kalma. Keda kalmu. No hiperventilá awó. |
|
|
Lydia a pinta su boka. E lepstek a kibra, kai.'Nos mester sali awó, sino nos ta yega lat.'
Nan tabata para den fila.Ketu. Awa a kuminsa yobe.
Lydia a pone su waiper traha.
'Bo sa bai misa?' Lydia a puntra Lucy.
'Ami? Lydia, Iglesia a brua nos. Prome palabra ku nan a siña nos tabata PAGANO. Bo ta kòrda? Nos no tabata batisá, awèl nos tabata pagano. KULPA i PENETENSIA. Bo ta kòrda? BON i MALU.'
'Ami si ta haya pas den misa. Mi ta bai ora no tin hende. Ora no tin sakrifisio di misa.'
'Si mamai lo a keda na bida, nos lo a bira otro hende. Hende felis.'
'Mi di mi ta haya pas aya.'
'M'a tendé bo.Pas pa un ratu.'
'Ki ta pasá bo Lucy?'
'Mi ta mira ku bo no ta bon. Bo por buska yudansa.'
'I rebibá pasado? Nunka!'
Lucy a karisiá Lydia su man. 'Lo t' un alivio.' |
|
Enkuentro
|
Tur anochi, ora Fichi spierta, nan tur t'ei kaba. Nan ta sinta warda manera semper. Su amiganan di skol. Tur yon manera nan tabata 50 aña pasá: Lola ku su saya largu bou di rudia, blusa di bordür blanku. Ina ku su kabei yen di krùl ku ta lumbra, hasi nan tur yalurs. Mara ku Eileen ta papia Ingles ketu ketu pa nan no lanta Fichi.
E otronan ta hasi bofon di Sisi: ta dikon bo no ta bisti saya yu? Ta tin bo n' tin?
Lola ta responde pa Sisi: e ke ta meskos ku su ruman hòmber. Un' ta asina Sisi? Buchi por hasi kiko ku e ke tòg?
Un ta wak otro ma nan no ta bisa nada.
|
|
|
Awor ku nan a tende ku Fichi a yega, nan tur ta drei kabes pa mira ta unda e ta bai sinta awe. Fichi ta pasa man den su kabei bruhá. Ta kon su kabei por a sali fini fini asina? Anto shon dushi e kabei ta asina tiki, ku un ' tin ko'i hasi kun'e. No por flegt e no por pone strek aden, no por krùl e. Ta di laga waya.
Fichi a kuminsa papia sin warda nan keda ketu; mi skol ta bai sera.
Mara ku Eileen ta puntra den nan Papiamentu kibrá: mi no tende kiko bo bisa.
|
|
|
Lola ta responde pa Fichi: su skol ta bai sera.
Lina ta mira ku Fichi su wowo ta yena ku awa. Fichi ta konta su storia manera kada dia. E storia ku tur su amiganan ta bin tende, pa nan diskutí despues. Nan aparensha ta di 14, 15 aña, pero nan ta papia ku otro, manera hende grandi di mas ku 50 aña. Esei ta nan edad berdadero.
Fichi tin mas ku dos aña ta bisa nan ku si sigui asina, su skol lo tin di sera. Ma nan tur tabata sigur'e ku su skol lo no sera. Nan a duna konseho. Dos aña largu, i awe Fichi a trese mal notisia pa nan. Babuká nan a keda mira Fichi, ku ta buska un lensu pa supla su nanishi. |
|
|
Lola a saka un lensu limpi fo'i su saku duna Fichi. Ku man den skochi nan ta mira Fichi seka su wowo i tende e supla su nanishi.
Nan a manda un karta pa nos awe. Den e karta nan ta bisa nan no ke un skol pretu. Nan a disidí ku awor ku tin mas ku 80 porshentu di mucha stranheru, a yega tempu pa sera e skol. Awor ta sigur sigur ku mayornan Hulandes no ta bai manda nan yunan na nos skol mas. Mi ta kere ku asina e 20 porshentu ku a sobra, tende di e desishon di direktiva, nan tur ta bai kita nan yunan di nos skol.
|
|
|
Sisi a sinta ku dos man ta tapa boka manera hende ku a spanta, awor e ta puntra: kuantu tempu e skol ta keda habrí?
Fichi su stèm ta tembla: te dia tres di yüli.
Ina ta sakudí su kabes, su krùlnan ta balia manera ta na fiesta nan ta, pero enkontrario su stèm ta tristu: aki menos ku un aña?
Mara ta sera su man na mokete. Su wowo kolo di kané ta skupi kandela: look at all the skolnan de stat, they got yen di skol pretu. Kiko pasa nan?
Ora nan tur a desogá nan kurason, Fichi a sigui: si e hendenan ku ta traha na skol tabatin otro idea, sigur lo por a tene e skol habrí. Pero nan mes ta bisa ku nan no ke traha na un skol yen di mucha di tera afó. Si mi koleganan mes ta pensa asina, no tin awa pa laba. Nan no tin un idea.
|
|
|
Bo a konta nan kuantu deferente nashonalidat tin na nos skolnan? Mira nos mes sintá aki : Arubiano, yu di Kòrsou. Mara ku Eileen ta di Grenada, mi tata ta Surnam...
Lola ta furioso. Sisi ta sigui: Fichi i mi hendenan ta di Boneiru, anto nos tur ta biba sosega aki na Aruba.
Ku kada palabra su stèm ta zona mas duru, awor e ta grita:
laganan bin mira kon nos ta biba aki, kuantu, kuantu...
su stèm ta kibra, e ta kuminsa yora: soketenan soketenan...
Fichi ta brasa Sisi, nan ta zoya i yora sin stòp.
|
|
|
Despues di un ratu Lola ta puntra:kiko awor?
Fichi su stèm ta hers ora e respondé:
no tin nada mas ku nos por hasi. Boso tur a yudá mi, konsehá mi, duná mi kurashi i forsa, hopi luna largu. Mi a lesa tur loke a sali den korant, tokante e kaso aki. Mi a kere ku pasobra tin skol pretu na tur tera kaminda tin... ay, mi ta fadá!
Sisi di: Nos ta siqui bin tur dia serka bo. Sí, nos ta bai traha plan pa ora bo skol sera, bo no keda sin trabou. Awe nos ta desapuntá, pero poko poko nos ta bai uni forsa atrobe.
Un otro a bisa: Nò, Fichi, nos no ta pone kabes abou.
Un pa un e amiganan ta dun'e un brasa, un sunchi. Nan ta karisiá su kabei plamá. Ketu ketu nan ta desparsé.
Ora e wèker zona, Fichi ta bira su kara riba su kusinchi muhá.
Kuantu dia mas pa bai?
|
|
speransa
|
ai palu di mama
mi testigu ketu
den lucha m’a pèrdè mi mes
pa mi esperenshá kwa maskarada
kameleon di mundu ta karga
mi lomba kansá
ta haña deskanso
kontra bo tronkon
den tur soledat sunú
m’a bolbe na rais
pa mu kue mi mes huntu
ku’n boluntat inkansabel
flor’i flambuyan atrobe a nase
den mi kurason
tumá mi den bo protekshon
palu di mama
te ora mi tin forsa atrobe
pa lanta e mondi grandi
mei mei di kaya
aya kaminda ambos palu
ta brasa otro
bira un
|
|
pa Rosa
|
si mi tabatei Rosa
lo m'a yudá bo baha dje bús
hibá bo mi kas
kohe bo pianan kansá
laba nan
hunta nan ku krema di oló
nos lo a bebe té
hari
sin sa ku e dia ei
tabat'e kuminsamentu
di un movementu
Rosa b'a tene mi man
Rosa b'a mustrá mi e kaminda
Rosa b'a duná mi speransa
|
|
nasementu di Aruba
|
zoyando zoyando
den skochi hundu di mama laman
zoyando zoyando miliones di siglos
zoyando zoyando den kalor akuamarino
apertura submarino
forsa natural
aktividat volkaniko
erupshon
bou'i aplouso tremendo Aruba' nase
baranka emponente bou'i shelu blou
pariba
un balèt sin fin di ola gigante
pabou
un sinta blanku rònt'i su sintura
pasùit
pasashi bientu
yu di horkan
panòrt
panorama seku
desierto
hardin rokoso e ta
yu di solo e ta
pèrla stimá e ta
chikitin sin par e ta
|
|
tres Haiku
|
kokolishi bin
no skond'e bunitesa
bou'i santu mas
karkó zona sin
lubidá di konta nos
tur kuentanan bieu
tin dia ora
spil duná mi mi kara
mi ta paga lus
|
|
mapa
|
tin dia mi ta habri mapa di pasado
mi dede ta mustra e kamindanan
kada hanchi konosí
kada skina ku su historia
kada kaya ku su doló
kareteranan sin fin
|
|
Papiamentu
|
duna mi Poko lèter pa mi
skirbi e pAlabra ku ta
forma mi lenga Pa laga tende
ku orguyo Inmenso bunitesa
di su kAnsion rikesa di su tonal
influeshiá pa varios idioMa madurá
den basta aña El a haya
su propio ideNtidat mira
ku dies lèTer so ta sikrbi
papiamentU mas ku'n enkanto
|
|
poltrona di sinismo
|
ata mi porfín riba kanapé
bibitu
den un empeño mi ta piskasem
want'é
want'é
nunka famitu
ma awó mi tin antoho pa kome dushi
kansá di buska kataplasma
mi ta ten'é reda bon será
poltrona di sinismo
m'a pasa rònt di dje
sin mishi
awe k'e kabes yen'i guruguru
alma rampuñá
bistí na halikein
lesando mi paskin
e poltrona ta tentá mi
dos man yogan
ta buska den sukuch'i hubentut
ai laga mi topa ku maske ún memoria
dje sofa bieu kibrá
|
|
tres or
|
mi heimwe sin fin ta soña
bèl di skol
tres or
batí kòrtiku
sombra kòrtiku
ni ún yuana
tòg
rib'un muraya blek bashí
ketu manera morto
te ún wowo habri
nos ta hari bai
prikichi' kadushi ta grita
brùg ta klen klan
riba veranda
kop'i kòkou
ta kanta
|
|
di Oostkapelle
|
di Oostkapelle nan a bin
pia blanku
beibel na man
beibel yen di nòmber
un rei di Cornelis sin fin
fo'i 17 mil te 19 mil
pia kòrá
basha simia sin wak atras
si bo ke krese bo kuenta
pia pretu
un'tin luga pa bo
den nan beibel
|
|
futuru
|
m'a mira nan kore na
Yuana Morto
Rooi Hundo
Mabon
Pos Chikitu i Mahuma
m'a tende nan kanta na
Camacuri
Cumaná
Bubali
Tanki Flip
bula na
Alto Vista
Calabas
Paradera
Piedra Plat
tira bala na
Daimari
Bushiribana
Urirama
m'a mira nan sombra
krese
bolbe kremp
|
|
Su Ultimo Komposishon
|
(fragmentu)
E flornan di oleander riba mesa tabata hole stèrki. Nan tabatin koló di e paña di mesa i di e lensunan di papel. Bèto tabata hunga ku su fòrki. Elisa tabata konsultá e menú. Despues ku nan a kaba òrdu, Bèto a hala su stul mas serk'e mesa.
"Elisa, bo kier hasí mi un fabor?"
"Kiko asina?"
"Tuma e yabi. Habri e klùis..." Bèto a morde su lep, "mi no sa kiko mas."
"Bon, despues mi ta yamá bo of mail bo." Bèto a demonstrá un sonrisa yen di alivio.
Awaseru tabata bati kontra bentana. Un dia skur, kwator no a bati ainda. Elisa a sende lus, hisa temperatura di su verwarming un tiki mas. Sintá na su büró. Su glas di te kayente tené den dos man friu. Ela fiha su bista riba e paki brùin riba su büró. El a hinka su nanishi den e glas. Hole. Pepermùnt. Un boka un boka el a bebe su te. Ku un skèr chikitu el a kòrta e tep rònt dje paki... El a habri e papel gròf.
|
|
|
Elisa a drenta ku un teblachi yen: kuki, te, suku, lechi, kòpi ku`skòter. Bèto tabata para wak pafó. Awa no tabata yobe.
"Caracas, sí. New York, sí, ma no den wenter. Habana, sí. Ma Amsterdam? Nò. Nunka lo mi por biba aki." Bèto a bira wak Elisa. "Bo a kustumá di biba haltu asina?"
"Mi tin mas ku trinta aña ta biba den e flèt aki. Mi gust e bista. Mi gusta biba anónimo."
"Makamba ta diskriminá teribel! Ta kon bo ta dil k'esei?:
"Bèto, manera mi a bisá bo biaha pasá. Mi ta biba mashá trankil aki. Ningun hende no ta haya chèns di diskriminá mi. Mi no ta akseptá ningun lokura. Nan mi trabou nan konosé mi bon. Nan ta tene kuenta ku mi." Bèto a bolbe na su stul. Henter e mesa kaminda el a sinta, tabata yen yen di partitura.
"Mi ruman nunka kier a usa plèktru. Ta ku su uña e sa toka..." Bèto a bisa segun el a hisa e blachinan un pa un. E tabata pone mas atenshon p'e fecha bou e komposishonnan ku p'e musik mes.
|
|
|
"M'a pèrdè mi ruman asina yon. Mi no tabata sa ku el a skibi tantisma musik...Nos ta un rasa plamá. Nomadas...Bo tin kontaktu ku bo hendenan?"
"No bisá mi bo ke tende storia tristu."
"Sí konta! Konta! Podisé bo storia ta konsolá mi." Elisa a bai kohe un àlbúm bieu frañá riba mesa. Habrie. El a bira e blachinan yen di pòtrèt gel blikiá. Na un grupo grandi rònt di un bolo, el a stòp.
"Mi famia. Mama ta sinta band'i mi. Su man riba mi skouder. Su yu chikitu. Su konsuelo. Mi tata. Mira. Sintá band'i su ùniko yu hòmber. Tenedó di stambom. El a bai traha afó. Kasa kuater biaha. Tristesa di mama i tata. Mi no sa unda e ta awor. Esun ku ta hasi ko'i klòwn mi tras ta mi omo." Elisa ta baha su kabes, p'e wak si e por mira omo su tutpek. "Sinbergwensa. Krus di mi wela. Band'i dje, mi tanta. Tantan tabatin mashá gana di kasa. E sa tin un lachi yen yen di revista ku moda di brùit. Ningun yònkuman, no tabata na smak di mi wela. Pober tantan, mir'e ku su kara di brùit pashumá."
|
|
|
"Ken esei? Esun kabei kòrtiku?"
"Mi ruman k'a muri na Colombia...Mira mi tata su kabei. Blanku blanku. Figurá bo ta kuarenta aña el a hasi. Mira su kara. Un hòmber trahá di nèrvio. El a traha duro pa nos. Mi tabata muchu rebèlde. Mi no por a komprond'e...E dosnan ku strek grandi ta mi rumannan ohochi. Nan no a permití ningun hende den nan mundu. Te awe. Ai! Mi no ke sigui. Mi no tin famia mas. Despues ku mama i tata a muri, mi no a mira mi rumannan mas." Elisa a dal e álbùm sera.
"Sòri," Bèto a bisa, "mi no mester a pushá bo."
"No wòri, mi ta lòs di mi famia. Hopi aña kaba."
"Bo storia ta mi storia. Ma mi a kòrta tur mi laso promé ku mi tata i mama a muri. Ami ta pió ku bo."
"I bo a biba felis? Hasi loke bo tabata ke?" |
|
E renchi
|
(fragmentu)
Cato i Ans ta drumí kant'i laman. Solo ta reflehá riba nan kútis ku ta lombra brùin. Bientu ta supla saka kokolishi fo'i bou di santu. Laman Karibe ta lembe na nan ded'i pia.
"Cato, mi no sa muchu kos di e herensia di e renchi ei. Mama ta kere ku t'ami a fi'e pa prònk kuné na un di mi fiestanan. Ma keré mi, mi no a fi'e ni mi no tin nada di haber ku su disparishon."
"Mi tampoko no sa nada nada di e renchi ei. Mi ta bai landa un ratu. Ramon ta bin buská mi djis aki."
"Bo sa mashá bon ku bo no mag di sali ku Ramon."
Cato ta den awa kaba. Akwamarino manera su trahe di baño, bèrdè manera su wowo. Ans ta bula bin band'i dje.
|
|
|
"Cato, bo ta riska! Bo ta buska pa nan manda bo bèk Hulanda. Anto ami ta keda aki sin ruman." Cato ta skupi awa manera un bayena. Ans ta sigui ku su kuenta.
"Bo tabata sa ku e renchi ku nan a pèrdè ta di mama su bisatawela? Ta un renchi pa hende hòmber. El a hañ' e seka su tata dia el a kasa. Bo sa ku ta for di Ghana el a trese e renchi?... Parse ku tempu k' e tabata bai bin pa negoshi na Afrika, e tabata trese mashá prenda eksótiko. Tur a bai pèrdí... E símbolo di Adrinka ei so a sobra...
...Bo ta skuchá mi? Mi ta kontá bo algu!"
Ramon ta para ta zuai ku un sèrbètè. Cato ta kore sali fo'i awa. Ramon ta lor'e den e sèrbètè. E ta ten'e bon brasá. Nan ta hunga wega peligroso.
|
|
|
"Ta unda nos tarawela a sali ku un renchi fo'i Ghana? Kiko Adrinka ke men? Bo por bedei mi?" Mi ta puntra Bea.
"Segun tante Ans, e renchi ta fo'i temp'i sklabitut. Adrinka tabata un rei di Afrika Oksidental. Awendia nan ta yama tela di katuna imprimí ku e símbolonan Adrinka. - Adrinka-cloth-. Antes nan tabata usa e pañanan ei pa dera morto aden. Despues nan a kuminsá ta usa e símbolonan riba tur sorto di opgeto, manera kalbas, renchi etc. En todo kaso e renchi ku e símbolo di speransa a pèrdè, tempu tantenan tabata biba na Kòrsou. Tante Ans semper a kere ku tante Cato tabata sa na unda e renchi a keda."
Diripiente mi tabata mira e renchi di oro dilanti mi. Na Ramon su dede. Un renchi ku un símbolo.
|
|
|
Mi tabata mira su man riba e kaha di morto. Nò, mi ta sigur ku no t' ei mi a mira e renchi. Ta na kas di tante Cato! Sí, aya mi a mir' e. Bea ta papia i papia.
"Bo ta skuchá mi? Mi ta kontá bo algu."
"Sòri, mi tabata pensa leu. Mi tabata na Kòrsou," mi a kontest' e.
Sintá ku Ramon su tarheta di bishita den mi man, mi a yama Kòrsou. Ramon. El a keda sorprendé. E tabata preparando pa biaha pa Accra.
Tres dia despues mi a top' e na Ringway Hotel na Accra. Kontentu el a brasá mi.
Un musik agradabel a saludá nos den restorant. E takadó di kora a habri wowo hanchu ora el a mira Ramon. Ramon a batie riba su skouder. Tabatin un mesa reservá pa nos. |
|
Celia Cruz
|
stèmI
mi no por pintá bo
den koló di rumba
guajira i guaguanco
den splendor di
peluka i payèt
mi no por kòrtá bo
den forma di bolero
ni son montuno
den zonido di un bahá
di solo karibense
ma mi por baliá bo
den ritmo di azúcar
mi pianan ta marka bo stèm
stèm II
bo stèm
ku èko di koko
akordo di mango
tono di kaña
resonansia di anasa
bo stèm
ku kadans di amandel
synkope di papaya
mat di guyaba
melodia di tamarillo
retumba di limon
bo stèm
rin di shimaruku
zonidu di kiwi
bo stèm
azúcar
stèm III
konga i tumbadora
ta bòltu ofer
triangulo i pandereta
bongo clave i maraka
ta lora
kaleidoskop di salsa
Cuba ta bufá ultramarino
Venezuela ta sali na
bloupouwis
Puerto Rico ta hari bloubèrdè
koper ta zona
sirkulá
provoká bo
bo ta warda amaranto
zoya azafran
silensio ta subi
ata...
bo stèm
azúcar
|
|
promé di yüli
|
awe e barku k'a ranka nan
fo'i nan kurá
ta nabegá desastroso den mi
laman ta sut'e
bientu ta yor'e
kalamidat
bela ta bati
salba nos
salba nos
ola di odio ta lanta kabes
kibra den mil gota
orguyo
forsa
|
|
blas di habon
|
bo t' e úniko
ku por sufri
semper
duele p' e deseo
perdí den goso
spera
nunka sábi
bisía na pèrdida
|
|
tempu desonrado
|
enkuentro kuahá den un momentu so
e dia ku arogansia di siglo
ora oloshi a wèlga ku maña
pa nenga nos despidí
bo t' ei den mi huki di wowo
bo t' ei na rant di mi soño
bo t' ei den tur poesia
bo t' ei den mi brasa bashí
|
|
amistat amarga
|
b'a purba
trose mi lenga pa mi papia bo idioma
kanta bo kansion fastioso
ranka mi lep pa mi sonreí sin stòp
bruha mi kabes na bo estilo
bistimi bo bachi pisá
b'a eksigí
pa mi yena bo tinashi te na rant
piki strea yena makutu
kòrta tur mi rosanan
dòrna bo kas
tira na mi kara
sala yen
ku mi n' ke balia bo tambú
|
|
pa Kathinka
|
tin dia mi ta mir'e na marche
e ta yena saku ku tomati bakoba berehein
mi ke bras'e
ma mi sa k'e ta disparse laga saku bashí
den mi soño sí nos ta kòmbersá
hari
yora
bolbe hari
mas bibu ku ora e tabata na bida
|
|
kabaito
|
den solo bo spilnan ta kinipi wowo
yama mi bin skohe
bin skohe un kabai
un ros òf un blou
un gel òf un blanku
sia di oro
stribu di plata
rienda dòrná ku pèrla speshal
mi ta brasa bo kabai blanku
sunchi tur bo kabei
subi
baha
drei rònt rònt rònt
den mi kaleidoskop
subi
baha
drei rònt
spat strea spat luna
spat tinguilinguibòks
subi
baha
drei rònt rònt rònt
tene mi na laria
tene mi den soño
tene mi den mi kaleidoskop
|
|
lágrima ros
|
ros
mi dia a habri awé
bientu fresku a poné mi
rib' un seru
si ta' tin nubia
mi por a piki nan
b'a trese granatapel
na granèl
lora basha den mi skochi
b'a kriá mi
gota pa gota
yena mi boka
ku lágrima
ros
|
|
angel
|
leu di Pasku
angel a bati na mi porta
tolondrá mi
kinipi su wowo
yena mi ku lokura
rebòltá mi sistema
lora mi sosiegu
bula bai kuné
mi ta supla
pluma
pluma
pluma
|
|
felisidat
|
solo ku luna ta pusta
poné den klaridat
konta su historia
kon el a dirti
den fòrnu speshal
purifiká den kandela fuerte
líkido suplá den forma delikado
kuahá den eksistensha realtivo
|
|
man yen di nada
|
ku man yen di nada
m'a sali fo'i un soño
kokocha henter dia
buska intenshon
riba rut'i Boeddha
map'i Krishna
Chopra
kana kamind'i Nagy
Bessell i Watzlawick
yega kas bon kansá
un tiki dje 'saki
un krenchi dje 'saya
den mi baul
|
|
onima
|
eko sin fin
pintura di un tempu
notisia òf plegaria
símbolo òf grafiti
ken ta desifrá
koriente di aire na mi kara
un sombra pasando
pasonan dja leu
lastro ku ta inspirá
|
|
tur dia mi ta pèrdè
|
tur dia mi ta pèrdè
tur dia un tiki mas
holó dje kas
kaminda m'a gatia
lanta para na bentana
mira nubia kambia
bira ber
baka brabu rabu largu
mira mansa kambia
bira pan kayente
panlefi
drikidèk
tur dia mi ta pèrdè
tur dia un pida mas
kaminda frañá
pa skol misa i trabou
mira bida kambia
bira mosa
adulto
pensionado
tur dia un pida mas
|
|
Dos Man Püs
|
(fragmentu)
Pará dilanti di spil Ruby no ta rekonosé su mes. E parse un mùmi. Su kabes ta tur lorá den verbant. Loke nan a laga habrí ta tres skrèf: un pa su wowonan un p'e nanishi in un ront di su boka. E ta flòsh e w.c. Laba su man. Mishi ku su nanishi bruin. E lo rekonosé su mes aki poko dia, ora dòkter kita su verbant?
Tempu e tabata bai skol, semper muchanan tabata tent'e. E ta kòrda un be e tabata sinta na suela ta hunga djèks. Un mucha a mishi ku su kara bisando: "Si bo no tabatin e kos ei na bo kara, lo bo tabata mashá bunita," Ruby a lanta kore bai kas. Mashá el a yora e dia ei. E ta kòrda loke su Wela a kont'e dia el a bai tuma despedida, pa e biaha pa e operashon na Hulanda.
|
|
|
Tambe e ta kòrda e karta ku el a haña den kashi di su mama defuntu. Un karta ku un storia inkreibel...
Un hende ta bati na porta di w.c. "Mevrouw Yanga? Bent u daar?"
"Ja!"
"Alles goed?"
"Ja!"
Ruby ta habri e porta ku un sonrisa doloroso. Ai! El a lubida ku zuster no por mira su kara. Zuster ta puntr'e kon e ta sinti. E ta kontesta ku e no a kere ku e por a sali di kama kana asina lihé. Zuster ta tene su brasa. Hib'e na su kama.
"Blijf niet te lang op de been, het is uw eerste dag." Zuster ta sakudi su kusinchi.
"Kijk een berg post voor u." Zuster ta tene su pòls. Tuma nota. Sigui p'e otro pashènt.
|
|
|
Por fin delaster bishita a yama ayó. Ruby ta bebe su te ku un rietje. Mira zuster habri bentana. "Lekker weertje!"
Señora Janssen ta bin un pia un pia. E ta keda para dilanti di Ruby su kama.
"Mevrouw Yanga..."
"Zeg maar Ruby."
"Ruby! Wat een mooie naam."
Mevrouw Janssen ta konta ku mayan nan ta kita su verbant. Mevrouw Janssen ta tene su pechunan, grandura di dos futbòl.
"Dan heb ik prachtige borsten."
|
|
|
Ruby a sakudi si kabes ku kuidou. Janssen ta kansa hende ku e mesun storia, e mesun storia: kon kontentu e ta ku por fin e por bisti bikini. Kon e ta alabá su kasa, ku a regal'e e operashon dia el a hasi kuarenta aña. Segun señora Janssen ta papia sin hala rosea, Ruby ta len atras den su kusinchi. Len atras den tempu.
Sinku di yüli dosmil. Solo tabata haltu na shelu. Un yuana bieu tabata keinta su kurpa riba kura di bisiña. Wela tabata zoya den veranda. E tabata tene un glas di ice tea lorá den un lensu di papel.
"Yamami asina ku bo yega Hulanda."
"Sí Welita."
Wela a stòp di zoya. Pone su glas bashí riba e mesa di kabana. El a kuminsá konta kon dia Ruby su mama, Osefa, tabatin djes aña, Welitanan a bai piknik na Grapefield. Un dia yen di evento straño. Welita tabatin tres yu e tempu ei. Osefa tabata mayó. E dosnan chikitu tabata mucha hòmber.
|
|
|
Ta pesei Osefa a pidi su amiga Norma, bai huntu ku nan. Norma i Osefa tabata parse ohochi. Fo'i tempu ku nan por a gatia, nan tabata hunga huntu. E djadumingu di piknik, tur dos tabatin un bikini bloubèrdè bistí. Nan tabata buska kokolishi pa nan reig kadena.Welo a bai keiru kant'i awa ku e muchanan mas chikitu. Welita tabata lesa LAGO NEWS. Ora el a hisa su kabes wak ront, Norma ni Osefa no tabtatei. Welita a kana ront yama nan. Ningun kontesta. El a bai buska nan den pal'i drùifnan ku tabata krese bahito, trahando lugá pa skonde. Nubia a kuminsa tapa shelu. Tapa solo. Bientu a kai. Kalma. Nuebe warawara a keda kologá un ratu den un serkel asina abou, ku bo por a mishi ku nan. Diripiente nan a subi shelu i bai baha den un huki pegá ku e kueba di Fontein.
|
|
|
Welita a hisa su brasa, zuai p'e kohe atenshon di Welo kant'i laman. Ora Welo a kore yega, el a puntra si Welita a mira e warawaranan. Nunka nan no a mira asina hopi huntu. Welo di: "Laga nos bai kas, wer ta kambiando. Unda Norma i Osefa ta?"
"Ta pesei mi a yamabo, mi no sa na unda nan a bai." Welita a tira un bista riba su oloshi. E oloshi tabata kore manera loko. Un, dos, tres ora den un minüt. Despues e oloshi a para sin kana nunka mas. Den un rato Welita a mira Osefa i Norma ta bin fo'i direkshon di e kueba di Fontein. Nan a yega ta hari manera kechín. Nan bikini i nan man tabata püs di drùif, ma nan boka tabata limpi limpi. Nan no ke a bisa kiko nan a bai hasi aya banda.
|
|
Rosa
|
(fragmentu)
Promé biaha ku mi a mir'é, tabata kant'i laman. Na Estoril. Portugal. Pia' bou e tabata kana bende rosa kòrá. No tabata kaminda ku bo ta ferwagt un mucha yon asina ta bende flor. Poko dia despues mi a bolbe mir'é na un feria. Aya tambe e tabata bende rosa kòrá. E tabatin un par di kèts fraña
na su pia. Su shimis di strepi kòrá ku blanku, tabata sushi i machiká. Su kabei mal kòrtá. Ora el a puntrá mi si mi ke kumpra un rosa, mi a saka mi pòtmòni mes ora fo'i mi tas. Mi a tuma mi tempu pa saka e plaka largá un pa un. Mientras tantu mi tabata opservá e mucha. Parsé mi ku e no tabatin mas ku dies aña. Su brasanan flaku tabata brùin. No di solo. Sushi. Akí na Portugal, hopi biaha mi a mira mucha ta bende tur sorto di kos ku turista. Esei no tabata nada partikular. Ma e muchanan tabata mas grandi ku esun akí.
Ku kabes bahá el a para wardá mi saka e Eskudonan. Un aire straño tabata kologá ront di dje. Ora mi a pon'é plaka den su man habrí, el a hisa su kara. Mi a mira un par di wowo grandi. Bashí. Un nanishi yen di purunchi. Un boka ku no a siña hari. Un mucha ku nunka a biba den mundu di hubentut. Mi a tuma mi rosa i dun'é un sonrisa hanchu. Ekspreshon riba su kara no a kambia. Mi a disidi di siguié, pa mi haya sa mas di su bida. El a kana pasa un rei ku tabata warda nan bùrt pa kumpra katuna ros. Un pia un pia el a sigui zeilu mei mei di e multitut. Diripiente el a kuminsa kana mas lihé. Ku trabou mi por a keda serka dje. Ora el a bira bai tras di un kabaitu inmensu, mi a pèrdié. |
|
johnnycake
|
johnnycake na kada skina
ma leu di kas
pargo fresko na tur marshe
ma yobida si n' ke stòp
klòk'i misa djadumingu
ma ni un belo
blanku ni pretu
lesa Lauffer
lesa Gibi
lesa Nydia
lesa tur
siña skibi mi idioma
na biehes di sarampi
nunka mi n' ke paga ple
ma ata mi aña largu
den kurá di shon
|
|
man inútil
|
mannan inútil den su skochi
kransnan na su pia
ta plama holo di rosa
e kaha ta será
e ta mir'é bistí na kòrá
barbulèt ta buska honing
ku kuidou el a koh'é
bolbe lag'é bai
mannan inútil den su skochi
|
|
regreso
|
den kayanan bandoná
ekonan di pasado ta pega
na asfalt moli
nos ta bai Hulanda
den bapor franses
chuchubi a profetisá
na nòrt tin porvinir
luna ku solo
laga mi pasa
mira
m'a bolbe
mi kas bieu ta bùk
siegu di bèrgwensa
yabi ta kibrá
tur porta ta será
|
|
kushina yen di rekuerdo
|
pal'i funchi ku mumunchi
a traha p'e regalá mi
esta bon e palu ta
ai kasuela di mi wela
e ta lombra pretu pretu
ai kasuela di mi wela
traha repa ya bo sa
pal'i lele di ma meme
e ta lel'un giambo bon
pal'i lele di ma meme
ta korona so en'tin
i konfó di shon dó
mi ta usa tur atardi
i konfó di shon dó
e ta keinta ku hopi smak
poron i koko di kompèr
pa mi prònk den mi kushina
poron i koko di kompèr
pa mi sá di mi origen
e mortero di madrina
pa mi bati pa mi meskla
pa mi bruha pa mi garna
e mortero di madrina
bati bruha machiká
konofló i promentòn
alkapara yerb'i hole
bati bruha machiká
machi ku machi machiká
ma ma machiká
machiká
|
|
sapatiá
|
muhé, vrouw, woman, mujer,
femina, femme, frau, mulher, donna,
kadun, mra, jin quó, basia, uma,
duná mi bo man
ban balia
sapatiá
spièrta mundu
|
|
kansion
|
mi ta kanta bunitesa
bunitesa di mi isla
di mi isla yen di para
yen di para kolorido
chibichibi i chuchubi
chinchirinchi trupial
totolika warawara
kinikini i chogogo
mòfi blenchi i prikichi
buladeifi i patrushi
lora chonchorogai
bubi lopi redadó
gabilan piskadó skèrchi ganshi
krabèchi snepi muechi
garabèt garza blanku garza blou
gripitu i kaw kaw pat'i aña shon piet
mi ta kanta bunitesa
bunitesa di mi isla
di mi isla yen di para
yen di para kant'i awa
den baranka
riba palu
yen di para di koló
|
|
pakiko
|
bo n' tei
ma bo tei
tur dia
tur ora
semper na kareda
wowo travieso
kabei plamá
man sin sosiego
b'a torpedia mi soño
hòrta mi apetit
lagá mi na laria
sin parashüt
|
|
diner dansant
|
dunami un rep'i pampuna
repí pampuna
ku' n tumba kayente su tras
bashami un sòpi mondongo
sòpi mondongo
ku'n son montuno sin stòp
hasa'mi un pargo fresko
pargo fresko
ku'n cumbia sabroso su tras
stobami un kalabas
kalabas
ku 'n wals di Padu tur rònt
korta 'mi un bolo pretu
bolo pretu
ku 'un ponchi crema òf dos
|
|
e-mail pa laman@karibe.com
|
ora bo dornami ku lima
pone kokolishi na mi pia
spat muha mi bikini
djis pa tentami
ora bo papia bloubèrdè
tuma despedida emoshoná
kòrá
mi ta sigur:bo ta stimami
kariño
Frida
|
|
fado
|
tantu pena den
un kitara so
tantu lagrima den
un kuèrde so
kulminashon den
gritu di un kurason
trapá |
|
Brùit sin brùidehòm
|
Djaluna mainta 8 or i mei.
Radio riba frigider ta yena kas ku un guaguanco: Yama tur bin lembe.
Holo di pruim ta manda. Meme ta laba su man. E ta bisa Rina:
"Awo mula tur pa mi." Rina ta mara su forskot. E ta pasa man riba su barika. Rina ta mira e baki grandi yen yen di pruim, rasenchi, dadel, konfeit di papaya, konfeit di lamunchi i di apelsina.
"Ta bolo pa kuantu hende esaki ta?"
|
|
|
"Ta un liber di kada fruta. Ta fiesta grandi famia Morena tin yu!"Meme ta midi dos kopi di brandy,dos kopi di krema di kakao. E ta drei wak Rina.
"Mi tin basta dia sin mira bruit. Bo a mire e dianan aki?"
"No, ma mi a tende mai bisa: basta no ta den Montekristu e ta atrobe."
|
|
|
"Anto si fiesta ta frakasa, "Meme ta bisa. E ta habri un bleki di lechi kondens.
"Bruit tabata den Montekristu mas biaha?" Rina ta puntra.
"Ta kuantu aña bo tin Rina?"
"Mi ta bai hasi djesshete."
"Ora bo ta mucha, bo no ta nota e kosnan ei."
"Meme mi no ta mucha!."
"Tempu ku bruit tabata den Montekristu bo tabata mucha."Meme ta bruha rom, kané, notmeskat i vanila. E ta kuminsa konta:
|
|
|
| "Prome biaha ku Favia a bai Montekristu, henter famia a sera kurpa den kas. Ta kria tabata sali bai kumpra tur kos. Un siman despues nan a saka Favia foi Montekristu i nan tur a bai Benesuela. Despues di tres luna nan a bolbe ku baul yen di paña nobo. Favia a keda Benesuela. Nan di Favia a keda studia aya. Rina ta kore sali foi kushina. Man na boka. Meme ta hisa kara. Un webu den su man. E ta kibra e webu. tire den un konchi. E ta sakudi kabes. Muchanan di awendia. Fiesta te lat. Bebe di mas. |
|
|
Rina ta drenta kushina. Wowo kora. E ta hole zur.
"Mi ta kere mi a kome algu robes." Rina ta bebe poko awa. Sigui mula e frutanan. Mayan e tin di bai dokter. E ta nervioso. Kiko dokter ta bai bise? E ta puntra Meme kuantu tempu Favia a keda Benesuela. Segun Meme ta bati e webunan e ta sigui ku e kuenta:
"Despues di dos aña Favia a bolbe kas. El a haya trabou na banko, kaminda su tata Sr. Morena ta direktor. Rina ta kai sinta na mesa di kushina. |
|
|
"Mara mi tata tabata direktor di banko." Meme ta stop di bati webu.
"Por ta ku bo tata tambe ta direktor di banko." Rina ta sakudi su kabes.
"Mi no sa ta ken..." E ta pone man na kabes. Kiko dokter ta bai bise? Si ta asina, ta ken ta tata di e yu? Rina ta lanta para.
"Meme ta kuantu bolo nos tin di traha?"
"Rina, mi no ke korda bo sa?" Meme ta bati e webunan duru. "Mi ke kaba traha e bolo pretu awe. Djarason nan ta bin korta bolo. Mara bolo." Rina ta prop fruta den e molina. Ku lomba pa Meme e ta bisa:
"Mayan mi no por bin trempan." |
|
|
Djamars mainta 8 or.
Awa ta stofia. Meme ta den kura ku un serbete riba su kabes. E ta korta yerba di hole. Chuchubi ta kanta: Partibien! Partibien! Meme ta habri wowo hanchu. Chuchubi a trese mal notisia.
Meme ta wak oloshi. Den kushina e ta kita papel di waks foi riba e bolo pretu. Ku kuidou e ta mishi ku e bolo. E bolo a sali bon bon. Meme ta midi suku i manteka. E ta traha lihe. E ta puntra su mes: ta kuantu bolo lo mi a traha den mi bida?. Bolo pa boutismo, pa risibimentu, pa konfirmashon, bruit, boda di plata... |
|
|
Batimentu na porta. Rina. Wowo kora. E no ta hole zur.
"Bo a yega net na ora. Mi a herebe yerba di hole pa bo bebe. Drecha e stoma. Meme ta basha un kopi di yerb'i hole.
"Ora bo kaba bebe, mula e kashipete pa mi." Meme ta raspa kaska di lamunchi. Su kadena ta kita kai. "Ai, mi kaori!" E ta buk. Kohe su kadena. Rina ta bin para banda di dje. |
|
|
"No dokter di wowo."Meme ta hari. "Dokter di kabes. Sikiater." Meme ta bati e blanku di webu steif. E ta blanku bunita. Manera kola di bruit. Meme lo ke sa si Favia ta kasa na blanku. E ta sigui su storia. "Si Rina, tur Favia su rumannan a kasa. Favia so no por a haya un yonkuman. Na kuminsamentu, kabayeronan tabata para na liña pa palabra ku Favia. Ma un pa un nan a safia. Dos a kasa ku ruman di Favia." Meme ta seka sodo foi su frenta. "Tur dos a muri den prome aña di nan matrimonio. Nan di ta kuminda venena e hombernan a kome. Ma nunka nan no a haya e kulpabelnan. |
|
|
"Kokolishi di unda esaki ta? Nunka mi no a mira un asina."
"Rina bo tin di wak ront mi yu. Ta hopi hende ta bisti kaori awendia. Ta un seña, ku ta di Afrika nos ta." Rina ta kana bai bek na su molina.
"Ami ta sanger di Indian mi tin."
"Rina mi yu, ora bo pasa banda di spil, wak aden. Bo kabei, bo nanishi, bo lep..." Rina su lep ta tembla. No, mi no ta bai yora mas awe. Laga mi pensa riba algu otro. E ta puntra:
"Kiko a pasa despues ku Favia a bai traha na banko? "Meme ta bisa:
"E tabata bai bin Caracas. Tur hende tabata sa ku ta dokter e tabata bai."
"Ki dokter?"Meme ta kibra webu. Separa blanku foi e dornan. |
|
|
Segun Meme ta konta, Rina ta bai bek den su memoria. Aña pasa el a topa Chuchu na carnaval. Nan a balia henter anochi. Rina a lubida di wak oloshi. Tumbanan tabata yena su kabes. Chuchu tabata tene duru. Yena su orea ku palabra dushi. Nunka ningun hende no a yame: prensesa, suku di mi alma, rosa di mi kurason.
"Rina hunta dos forma grandi pa mi." Rina su kabes ta leu di kushina
Wiski di mi boka, Chuchu a yame. Ora Rina a wak oloshi el a spanta. El a bisa Chuchu ku e tin di bai. Chuchu a tene mas duru. Rina a ranka bai. Chuchu su tras. "Mi ta hibabo kas."
Den un hanchi el a kuminsa sunchi Rina. Yena su orea ku mas dulsura. El a pasa man bou di Rina su blusa. |
|
|
"Mi tin di bai kas."
Mi ta hibabo dushi". Mi ta hibabo djis aki. Ma prome mi tin un kos speshal pa bo. Fula Fula. Bo ta un angel ku a kai foi shelu."
Rina ta laga un forma kai.Hasi masha bochincha. Rina ta spanta. Buk. Kohe. Meme ta konta: "Ningun hende no a mira bruidehom ainda.Parse ta Benesolano e ta." Meme ta hala un fofo pa sende e fornu. Ku un sonida rabia e fornu ta kontesta: BLUB!
Rina ta konta su amantenan kaloroso. Despues di Chuchu a bin shon Pe. E tabata kumpra sapatu bunita pa Rina. Sapatu kolo di oro. Kolo di plata. Sapatu dorna ku kuenta kora ku blanku. Tur tabata sapatu hilchi haltu. Despues di shon Pe a bin Baby. Baby por tabata su tata.
E tabatin reibeweis. Ku baby Rina a mira henter e isla. Nan a bai te boka kokolishi. |
|
|
Meme a basha e beslag den dos forma.Hinka nan den fornu. E ta duna Rina e konchi bashi.
"Bo ke lembe?"
Rina ta sakudi su kabes. Traha kara mahos.
"Bo stoma ta malu ainda? Bo ke un tiki sopi galiña?"
"No mi ta prefera un beker di yerbi hole." Sinta na mesa Meme ta bisa:
"Nos falta dos tert di koko awe. Mayan mi ta dorna e bolonan. Djabierne ta fiesta.
Rina ta mira su mes tur na blanku. Krans ku wal. Kola sin fin. Chuchu, shon Pe, Baby i mas bruidehom ta para na porta di misa. Rina tin di skohe un. Ora e kuminsa kana den nan direkshon, tur bruidehom ta disparse. |
|
|
Djarason Rina no a bin juda Meme.
Djaweps 8 or pasa.
Awa ta pinga. Chuchubi ta skonde den veranda. Meme ta mara su forskort. Sende radio. Un stem profundo ta bisa: segun informashon polisial ofisial, investigashon a saka na kla, ku señorita F.M. a venena su novio S.A. na Benesuela. E pareha tabata bai kasa djabierne na e isla natal di e brùit. |
|
e pida tera seku aki
|
e pida tera seku aki
kaminda m’a grita mira lus
kaminda m’a kima plant’i pia den mèrdia
pargata na man
pa mi por kore
kai raska rudia
e pida tera seku aki
ku su tuna sin pordon
su yatu brasa haltu
pa prikichi sinta lusa
den e solo shishi
kaminda watapana un’ por nenga bientu
kaminda roi ta yora pidi yobida
e pida tera seku aki
mi Ruba
|
|
kalgura
|
(yu di kalakuna i sangura)
mi mama di stòp di yora
sea kontentu
ku niun hende n'ke kome bo pa pasku
debi na bo pia fini
fini manera hilu
mi mama di sea felis
ku bo ta pone webu den renbak
ta ken ke hòrta webu muha
bai mula bo pik
stòp di yora
mi tata di siña zumba cis
pa nan sa ta ken bo ta
tata di ataká musketera
traha buraku ku bo pik
hasi wela bula balia babuká
kon m'a drecha nos famia
|
|
ta kon bo ke bisa b'a biba
|
ta kon bo ke bisa b'a biba
si bo n'dobla den orkan di soledat
si bo n'yora feneta
lensu yen
si bo n'soña di dulsura
lanta kome piedra
si bo n'shorotá amor
yega haña kabuya kòrtá
kurason kibrá t'e uniko kurason hinté
|
|
despedida
|
fo’i su kara transparante
bida ta kore bai poko poko
mannan antes asina delikadu
awor pergamino machiká
manchá
inmóvil rib’e laker inmakuladu
e ta drumí haltu rib’e kama straño
inalkansabel mi ta supone
ma ora e habri su wowonan
mi ta sigur
mi no a yega lat
mi ta sunchi su kara hundu
susurante e ta konta mi su bida
mi ta skucha ku heimwe pa pasado
kaminda nos bid’a kai huntu
e tin pregunta
pero min’tin kontesta
den su wowo mi ta ripará
k’e no ta spera respuesta
mi ta preokupá
konsiente ku mi mester lagé bai
mi ta tene su man
rekorda mi hubentut
kasi tur dia e tabata presente
un muhé ardiente
un kurason asina grandi
ei mi tabatin un refugio segurá
|
|
blenchi riba galeria
|
blenchi riba galeria mi ta kòrda bo
kon elegante bo balèt
segun koreografia di siglos
kompaña pa sinfonia tropikal
di palma i bientu’i ost
mainta riba mi veranda
kayena ta ofrese bo un desayuna dushi
mi ta fiha bo kada bes
sin aliento
aya tòg mi no ta pèrd’e para karbonero
den friu di wenter riba mi balkon
maner’un akrobat vèrsá
kologa n’un kordon di pinda
inventando kapriola pa mi
den pensamentu mi ta biaha
di nòrt pa sùit
aki den mi hamaka
yen di ko’i lesa i ròm-kola
mi tin sed atrobe pa aya
|
|
b'a lagami
|
b’a laga mi den mi kama pashumá
laker tur bòltia
maner’ un arte di tempestat
mi kabes un orkan sin nomber
álfabèt garna
mi ke ranka bo fo’i spil
ma ni mi kara mes un’t ‘ei
m’a kustumá ku warwarú
ma ora tera sker
bisa mi
na unda tin refugio
|
|
awe
|
awe
den bashi
kologa den frialdat
sin ala
pia di fofo
wowo habrí paden
deskonsolá mi Jensen ta tek
sin bai dilanti
ku e mes urgensia
ta kai sera
soñonan leve di antes
esnan pisá djawe
|
|
|